< Terug naar overzicht

Maken stand-by-diensten deel uit van de arbeidstijd?

Zijn stand-by-diensten, de wachtdiensten waarbij de werknemer niet op de arbeidsplaats is, maar louter bereikbaar dient te zijn voor oproepen om eventueel aan het werk te gaan, ook volledig arbeidstijd?

Arbeidstijd wordt gedefinieerd als “de tijd gedurende dewelke de werknemer ter beschikking staat van de werkgever.” Om uit te maken of een werknemer al dan niet ter beschikking staat van zijn werkgever, wordt gekeken in welke mate de werknemer vrij over zijn tijd kan beschikken.

Een klassiek punt van discussie zijn de ‘wachtdiensten’, gedurende dewelke de werknemer op zich geen arbeidsprestaties levert, maar wel beschikbaar moet zijn van de werkgever om desgevallend arbeidsprestaties te leveren. Hierbij moet een onderscheid worden gemaakt tussen wachtdiensten op de arbeidsplaats en wachtdiensten buiten de arbeidsplaats.

Wachtdienst op de arbeidsplaats

Over de tijd waarin een werknemer op de arbeidsplaats van wacht is, bestaat geen discussie meer. Het Europees Hof van Justitie heeft in verschillende arresten geoordeeld dat deze wachtdiensten op de arbeidsplaats wel degelijk arbeidstijd uitmaken. Zelfs indien de werknemer mag rusten of slapen tijdens de wachtdienst, dient de volledige wacht in aanmerking te worden genomen als arbeidstijd. De achterliggende redenering is dat de werknemer niet vrij over zijn tijd kan beschikken, maar steeds op zijn arbeidsplaats aanwezig moet zijn. De Belgische rechtspraak oordeelt in dezelfde zin.

Wachtdienst buiten de arbeidsplaats

De actuele discussies hebben dan ook vooral te maken met wachtdiensten buiten de arbeidsplaats. Het gaat dan over de stand-by-diensten, de wachtdiensten waarbij de werknemer niet op de arbeidsplaats is, maar louter bereikbaar dient te zijn voor oproepen om eventueel aan het werk te gaan. De rechtspraak en rechtsleer waren lang verdeeld over dit onderwerp.

Een minderheid van de rechtspraak is van oordeel dat, indien een werknemer slechts over een korte tijdspanne beschikt om de arbeidsplaats te bereiken, de stand-by-dienst toch als arbeidstijd beschouwd moet worden. Het argument is dat de werknemer enigszins beperkt is bij het concreet invullen van zijn tijd. Andere rechtspraak oordeelt dat de wachtdienst op zich geen arbeidstijd is, aangezien de werknemer wel degelijk vrij is om over zijn tijd te beschikken. De wachtdienst kan alleen beschouwd worden als een zeker ‘ongemak’, verbonden aan de functie. Alleen de effectieve arbeidsprestaties worden dan beschouwd als arbeidstijd.

Geen arbeidstijd

Het Hof van Cassatie heeft nu de knoop doorgehakt. In een (zeer kort) arrest van 10 maart 2014 stelt het Hof dat een wachtdienst waarbij een werknemer permanent oproepbaar is, maar niet fysiek op de arbeidsplaats aanwezig moet zijn, geen arbeidstijd is.

Het feit dat de werknemer binnen een bepaalde straal van de arbeidsplaats moet blijven om die binnen een bepaalde tijd te kunnen bereiken (en dus toch enigszins beperkt is), doet hier volgens het Hof geen afbreuk aan.

Het Hof van Cassatie lijkt dus te stellen dat stand-by-diensten op zich nooit arbeidstijd kunnen uitmaken en sluit zich daardoor enigszins aan bij de rechtspraak van het Europees Hof Van Justitie. Het is anderzijds wel opmerkelijk om vast te stellen dat het Hof hier lijkt in te gaan tegen zijn eerder arrest van 30 januari 1984, waarin het tot de vaststelling kwam dat wachtdiensten thuis, waarbij de werknemer een zeer korte reactietijd had, wel als arbeidstijd moesten worden beschouwd.

Het nieuwe oordeel van het Hof valt alleszins toe te juichen, nu het rechtszekerheid brengt in de materie. Verder is het oordeel ook niet geheel onlogisch in het licht van de wettelijke definitie van het begrip ‘arbeidsduur’ en de Europese rechtspraak in dit verband. Indien een werknemer inderdaad thuis moet wachten op een mogelijke oproep van zijn werkgever, beslist hij nog steeds zelf hoe hij dan concreet zijn (vrije) tijd invult. Daar ligt een belangrijk onderscheid met wachtdiensten op de arbeidsplaats zelf.

Hof van Cassatie, 10 maart 1014, S.13.0029.N, www.juridat.be

 


< Terug naar overzicht

U zoekt, u vindt !

HR Square | Magazine, E-zine, Netwerk, Website, Seminaries, ...

Word nu lid !
Geniet van de voordelen