< Terug naar overzicht

(G)Een werkplaats als een andere

Wat is het verschil tussen het personeelsmanagement in een gewone onderneming en een beschutte werkplaats? En hoe verloopt het sociaal overleg daar?

nr1
Gerda Saeys (BW Klein-Brabant): “Wij moeten samenwerken met de vakbonden, niet tegen elkaar, met één gemeenschappelijk doel: op een duurzame manier zoveel mogelijk mensen tewerkstellen die nergens anders kansen krijgen.”
Gerda Saeys (BW Klein-Brabant)
Hendrik De Schrijver


Gerda Saeys is de aangewezen persoon om het personeelsbeleid in een gewone onderneming te vergelijken met dat in een beschutte werkplaats. Zij was immers personeelsdirecteur bij brouwerij Duvel-Moortgat voor ze in 2001 verantwoordelijk werd voor het personeel in de Beschutte Werkplaats Klein-Brabant in Puurs. In april 2002 werd ze er algemeen directeur. Gerda Saeys: “Ik wilde in een totaal andere sector aan de slag gaan. Professioneel dan, want het sociale behoorde al wel tot mijn interessegebied.” Deze beschutte werkplaats telt 300 werknemers. Mindervaliden voeren hoofdzakelijk verpakkings-, assemblage- en montageopdrachten uit in de ruime werkplaatsen of bij de klant.


Beschutte werkplaatsen in Vlaanderen


68 beschutte werkplaatsen met in totaal 16.857 werknemers (eind 2001)
13.853 werknemers met een handicap en 3004 personeelsleden in de omkadering (directie en begeleiders)
25 werkplaatsen tellen minder dan 100 werknemers en amper negen hebben meer dan 300 werknemers
voor 58% van de werknemers wordt een verhoogde loonsubsidie toegekend




Social profit en profit

“De bestaansreden van een beschutte werkplaats is de tewerkstelling van andersvaliden, die voltijds of deeltijds kunnen werken, en dit op zo’n manier, dat er een correcte opvang is, dat ze voldoening vinden in hun werk, maar ook dat ze hierdoor vooruitgang boeken in hun mogelijkheden. Die vooruitgang of ontplooiing is soms klein, verloopt meestal traag en vraagt veel geduld van de begeleiders, maar de dankbaarheid daarvoor is des te groter”, licht Gerda Saeys toe.
Toch speelt ook het economische doel een niet te onderschatten rol. En dan blijkt de softe sector minder soft te zijn: “Social profit moet ook profit maken. En aangezien juist het sociale aspect heel wat meer begeleiding en dus een pak meeruitgaven eist, is dat niet evident. Daarom moeten ook wij rendabel trachten te werken en is ook hier de kwaliteit van onze diensten en producten zeer belangrijk om klanten aan te trekken en te behouden.”

Werving en selectie

“In beschutte werkplaatsen wordt niet aan liefdadigheid gedaan. Het gebeurt zelfs dat klanten twee werkplaatsen tegen elkaar opzetten.” (Kris De Winne, BW Asse)

Uiteindelijk komen alle aspecten van het personeelsbeleid ook in de social profit aan bod, al liggen sommige accenten er anders. Zo is het sociale luik van de personeelsdienst veel uitgebreider en zwaarder bemand, omdat er meer opvang, begeleiding en doorverwijzing van de werknemers nodig is. Hoe dit alles gebeurt, vormt een belangrijk onderdeel van een kwaliteitshandboek, decretaal opgelegd door het subsidiërende Vlaams Fonds.
Werving en selectie heeft verschillende aandachtspunten naargelang het om andersvalide of valide medewerkers gaat. Verduidelijkt Saeys: “Bij de mindervalide kandidaten die zich aanbieden, bekijken we eerst hun mogelijkheden en zoeken we dan de passende activiteiten binnen ons bestaande dienstenpakket. We houden rekening met hun beperkingen en hun groeikansen, en aligneren daarop ons aanbod. Dit is dus net omgekeerd dan in andere bedrijven.”
Nieuwe werknemers krijgen acht weken lang de kans om op verschillende afdelingen te werken. Deze periode is nodig, omdat zowel de werkactiviteiten als de collega’s doorslaggevend zijn voor het welbevinden van deze mensen. De continue coaching door de leidinggevenden is ook veel intensiever. Het gaat hier immers niet alleen om leiding, maar ook om begeleiding. Dat maakt de werving en selectie van de valide medewerkers er niet makkelijker op, stipt Saeys aan: “Men moet met mindervaliden willen en kunnen werken, er een zeker aanvoelen voor hebben. We zijn dus steeds op zoek naar de combinatie van het technische en het sociale: ofwel primeert de technische kennis, maar is er eveneens een sociale interesse, ofwel volgde men een sociale opleiding gekoppeld aan een technische kant. Iedereen is hier ook een stukje opvoeder, maar daartegenover staat dat de technische productie even essentieel is. Het gaat hier niet meer om louter bezigheidstherapie, zoals dat vroeger wel eens het geval was.”


Problemen bij de beschutte werkplaatsen


De meerkost die de invoering van het minimumloon teweegbracht, wordt gecompenseerd met lagere sociale-zekerheidsbijdragen. De parameters nodig om die bijdragevermindering te berekenen, bleken echter niet geïndexeerd.
Sinds 1998 zijn de omkaderingssubsidies niet meer gestegen, hoewel de lonen van het omkaderingspersoneel sindsdien enkele keren werden verhoogd.
Eind 2000 werd de onderhoudssubsidie afgeschaft.
Eind 2002 dreigden ACV en ABVV met stakingen, omdat aanvankelijk niet ingegaan werd op twee fundamentele eisen: een eindejaarspremie en brugpensioen op 58 jaar.
Ruim 40% van de werkplaatsen is verlieslatend.





Overheidshulp gewenst

De stakingsdreiging bij de beschutte werkplaatsen eind 2002 werd afgewend door een akkoord over brugpensioen op 58 jaar en een eindejaarspremie die in fasen toegekend wordt. Tegen eind 2006 moet de premie volledig zijn. De helft ervan wordt gefinancierd door de Vlaamse overheid (al is daar nog geen budget voor vrijgemaakt). De Vlaamse Federatie van Beschutte Werkplaatsen (VLAB) merkt op dat het minimumloon al werd ingevoerd. Voor de beschutte werkplaatsen betekent dit dat de loonkosten loodzwaar worden. Eddy Elisabeth, nationaal secretaris Bouw & Industrie bij de christelijke vakbond ACV, repliceert dat vooral de begeleiding hoge kosten teweegbrengt. Daar kan de overheid wat aan doen.

De bal ligt dus in het kamp van de overheid?

Eddy Elisabeth (ACV): “Niet alleen in het kamp van de overheid. De beschutte werkplaatsen moeten mee onderhandelen. Hoe dan ook is het doelgroeppubliek op dit moment het slachtoffer van de omkadering.”

Kortom, de directies en de begeleiders verdienen te veel?

Elisabeth: “Dat heb ik niet gezegd. Die mensen staan voor een serieuze opdracht en vervullen die in de meeste gevallen ook met verve. Maar er is een probleem en dat kan niet worden afgeschoven op de mensen met een handicap.”

De verantwoordelijkheid ligt dus toch bij de overheid?

Elisabeth: “Ja, en – breder – bij de maatschappij. Een maatschappij wordt getaxeerd op de inspanningen die ze doet voor de meest behoeftigen.”




Vorming en communicatie

Andere klassieke HR-elementen, zoals opleiding en interne communicatie, komen eveneens uitgebreid aan bod in een beschutte werkplaats. Naast de specifieke opleidingen voor de valide medewerkers over hun omgang met andersvaliden, wordt er veel aandacht besteed aan de vorming van andersvalide medewerkers. Tijdens de werkuren zijn er opleidingen over werkattitudes. Buiten de uren worden er vormingsthema’s aangeboden die veel verder gaan dan de werkwereld: omgaan met anderen, zelfstandig wonen, de thuissituatie en dergelijke meer. Beide werelden sluiten hier dicht bij elkaar aan: sociale vaardigheden komen niet alleen de job ten goede, maar hebben ook een opvoedkundige waarde in de algemene ontwikkeling.
In een andere onderneming moet men de interne communicatie eveneens afstemmen op de diverse niveaus, maar in een beschutte werkplaats gaat dat uiteraard nog verder. Het management geeft veel informatie, herhaalt die frequenter, in een voor iedereen verstaanbare taal en duidelijk geïllustreerd met eenvoudige voorbeelden. Die communicatie wordt ook gericht naar partners, ouders of thuisbegeleiders bij beschut of beschermd wonen. De thuisomgeving blijft steeds betrokken. Zo mag de thuisomgeving ook meegaan bij het door de werkplaats georganiseerde weekend of de daguitstappen.

Rendement en automatisering

Blijkbaar is het nodig heel wat tijd te investeren in de bewustwording van het economische aspect bij alle betrokkenen. “Dit blijft een werkplaats zoals een andere”, stelt Saeys. “Alle managementaspecten, dus ook de kwaliteit en de productiviteit, dienen ook hier opgevolgd te worden. Ook wij moeten samen met de afdelingschefs het rendement verhogen, zonder de mensen harder te laten werken. Er moet slimmer gewerkt worden door bijvoorbeeld hulpmiddelen te gebruiken. Wij automatiseren eveneens, niet om werkkrachten uit te sparen, maar om het werk makkelijker uitvoerbaar te maken of om nog meer mensen aan werk te helpen.”
Het blijft voortdurend zoeken naar evenwicht om het geheel werkbaar te houden. Zo kan een beschutte werkplaats door de subsidieregeling niet te veel valide mensen aanwerven. Toch doet Saeys dit, zelfs op arbeidersniveau, om zo nog meer activiteiten voor andersvaliden te creëren. “De tewerkstelling verhogen, aangenamer of gemakkelijker maken is ons doel, zonder daarbij het economische uit het oog te verliezen”, aldus Saeys. “We hebben ook vrij veel deeltijdse medewerkers en men gaat vlugger met brugpensioen. Tijdskrediet is zeer gegeerd en we staan dat ook toe. Het is beter om deze mensen vier dagen per week goed en gelukkig te laten werken, dan vijf dagen minder goed. Op organisatorisch vlak maakt dit alles het er uiteraard niet eenvoudiger op.”



Geen plaats meer voor zwakkere werknemers?

Navraag bij een aantal beschutte werkplaatsen leert dat de situatie flink verschilt van werkplaats tot werkplaats, ook al omdat de diverse werkplaatsen elk hun eigen specialisaties hebben, zowel in hun activiteiten als in hun doelgroeppubliek. Dat zegt ook Ben Wuyts, voorzitter van de raad van beheer van de vzw Nevelland uit Nevele, een beschutte werkplaats voor hersenverlamden met 140 werknemers, onder wie 27 validen.

Ben Wuyts (voorzitter Nevelland): “Men moet de termen omzichtig gebruiken. Strikt genomen hanteerde ook Nevelland de minimumlonen niet, maar onder de beschutte werkplaatsen zaten onze werknemers wel in de hogere looncategorieën. Sommige werknemers genieten ook andere tegemoetkomingen. In bepaalde gevallen speelden ze die na de invoering van het minimumloon kwijt. Brugpensioen op 58 was bij ons al ingevoerd. Een eindejaarspremie als dusdanig kenden wij hier niet, al beloonden wij onze werknemers op een andere manier. Maar een nationaal akkoord is in deze wel wenselijk.”

Ludo Van Eeckhoven (directeur Nevelland): “De afschaffing van de onderhoudssubsidies betekent voor ons een minderinkomst van ongeveer 35.000 euro. Op een omzet van dik 2,5 miljoen euro lijkt dat gering, maar je mag niet vergeten dat wij met hoge loonkosten zitten. Die cijfers zijn dus relatief. Het klopt wel dat de lonen gedeeltelijk met subsidies worden betaald, maar die zijn er natuurlijk niet zomaar.”

Wuyts: “De overheid herbekijkt nu de doelgroepen en ik vrees dat de zwakkeren opzij geduwd zullen worden. Nog meer dan nu al het geval is, want de subsidies worden systematisch afgebouwd. Als je dan als bedrijf wilt overleven, vallen er mensen uit de boot.”

Van Eeckhoven: “Veel mensen die al jarenlang bij ons werken, zouden hier nu niet meer aan de bak kunnen komen. De overheid vindt bijvoorbeeld dat mensen die uit opleidingsvorm 3 van het buitengewoon secundair onderwijs komen te goed zijn voor een beschutte werkplaats en dus terechtkunnen op de reguliere arbeidsmarkt. Ik denk daar zo het mijne van.”



Vakbonden en conflicten

In december 2002 dreigden ACV en ABVV met stakingen in de beschutte werkplaatsen om hun eisen voor een veralgemeend brugpensioen en een volwaardige eindejaarspremie kracht bij te zetten. De geplande staking werd uiteindelijk afgeblazen. De Beschutte Werkplaats Klein-Brabant was weinig betrokken bij deze acties. Iedereen kreeg er immers al een volledige eindejaarspremie en een interne bedrijfs-CAO maakte al brugpensioen op 58 jaar mogelijk. Militanten die hun solidariteit met andere werkplaatsen wilden betuigen, kregen daartoe de gelegenheid. Ze moesten enkel hun afwezigheid op voorhand melden, om de werkplanning niet in het gedrang te brengen. De directie heeft dan ook een goede relatie opgebouwd met de interne vakbondsafgevaardigden en de secretarissen, aldus Saeys: “We hebben begin 2002 enkele vakbondsperikelen gekend, maar die zijn opgelost. Onderhandelingen verlopen hier anders, omdat een aantal interne vakbondsafgevaardigden ook mindervaliden kunnen zijn. Daarom spelen de secretarissen een grote rol, zij worden nauwer betrokken bij alle gesprekken. We doen nu veel meer moeite om duidelijke informatie te geven over alles waarmee we bezig zijn. Militanten en anderen weten dat zij te allen tijde met gelijk welke vraag bij de personeelsdienst of de directie terechtkunnen. Bij onze mensen zijn foutieve geruchten vlug verspreid, maar zeer moeilijk terug te halen. Ik vind het zeer belangrijk een goede relatie te hebben met de vakbonden. We moeten samenwerken, niet tegen elkaar, met één gemeenschappelijk doel: op een duurzame manier zoveel mogelijk mensen tewerkstellen die nergens anders kansen krijgen.”

Oneerlijke concurrentie en maatschappelijke taak

Toen eind 2002 bekend werd dat Mercator Press, één van de grootste grafische bedrijven in Vlaanderen, van plan was de afdeling afwerking van drukwerk af te stoten, werd de toenemende concurrentie van beschutte werkplaatsen als één van de oorzaken genoemd. Zorgen beschutte werkplaatsen voor oneerlijke concurrentie? Saeys weerlegt: “Wij hanteren een minimumloon, maar de meeste van onze medewerkers verdienen meer door allerlei extra’s die wettelijk niet verplicht zijn. Er zijn subsidies, maar die zijn niet toereikend. Ze dienen trouwens enkel om het lagere rendement van deze mensen te compenseren en voor begeleiding. Trouwens, wanneer komen de bedrijven met werk naar ons? Onder meer voor activiteiten die niet echt hun kernbusiness zijn of die niet het hele jaar voorkomen. Als ze zelf met een piek zitten door speciale acties en dat tijdelijk werk niet gedaan krijgen met hun eigen personeel, richten ze zich tot ons. Bovendien leveren wij dikwijls werk af dat gewone werknemers niet graag doen, bijvoorbeeld wegens het sterk repetitieve karakter, of waarvoor de loonkosten van iemand vast in dienst te hoog liggen. Men moet altijd het volledige plaatje zien. Als er medewerkers van onze externe afdeling opdrachten in bedrijven gaan uitvoeren, dan werken zij inderdaad tegen een lager loon dan hun collega’s, maar hun rendement ligt dan ook lager.”
Saeys besluit: “Alle bedrijven hebben een maatschappelijke verplichting. Als de beschutte werkplaatsen niet bestonden, waren er nog veel meer werklozen en nog grotere budgetten nodig voor allerlei uitkeringen. Wij bieden al die mensen een volwaardige bron van inkomsten aan en dienen dat maatschappelijk doel.”



Geen liefdadigheid

Volgens begeleider Kris De Winne van de Beschutte Werkplaats Asse was er bij hen niet echt nood aan een syndicale actie. BW Asse is gespecialiseerd in herverpakking (een product herverpakken per drie voor een 2+1-actie, bijvoorbeeld) en tuinbouw.

Kris De Winne (BW Asse): “Onze mensen hebben al een eindejaarspremie en het minimumloon werd hier twee jaar geleden ingevoerd. En van het brugpensioen op 58 jaar ligt niemand wakker. Al spreek ik nu enkel voor eigen huis. De verschillen tussen de diverse werkplaatsen zijn vrij groot, dus zou het best kunnen dat syndicale actie nodig is. Bij ons echter is er nog vrij veel aandacht voor het sociale aspect.”

En dus kunnen de zwaksten wel nog bij jullie terecht?

De Winne: “De allerzwaksten kunnen niet in een beschutte werkplaats terecht, ook niet bij ons. Het tempo ligt voor sommigen te hoog. Ook wij zitten in de spiraal van de productie. Het is dan ook logisch dat we in het departement Werkgelegenheid worden ondergebracht. In beschutte werkplaatsen wordt niet aan liefdadigheid gedaan. Het gebeurt zelfs dat klanten twee werkplaatsen tegen elkaar opzetten. Wij zijn een onafhankelijke vzw, dus als we verlies maken, hebben we een probleem. De zwaksten moeten bij ons echter niet afvloeien, de beteren vangen dat wel op. We proberen het sociale aspect niet uit het oog te verliezen.”

Lees meer over

Geef als eerste een reactie

Om reacties te kunnen geven moet u inloggen
< Terug naar overzicht

U zoekt, u vindt !

HR Square | Magazine, E-zine, Netwerk, Website, Seminaries, ...

Word nu lid !
Geniet van de voordelen