< Terug naar overzicht

Copernicus is niet nodig om de overheid te moderniseren

Copernicus of geen Copernicus? De inzet is de (noodzakelijke) hervorming van de federale overheidsadministratie. Na de vier exclusieve interviews met kroongetuigen in deze bijdrage dringt zich een conclusie op: Copernicus is niet nodig om de overheid te moderniseren.

nr7
Frank Van Massenhove (FOD Sociale Zekerheid): “Loopbaanexamens zijn niet meer van deze tijd. Het zou niet mogen dat mensen aan een examen moeten deelnemen om meer te verdienen. Zo werk je het Peter-principe in de hand.”
Frank Van Massenhove (FOD Sociale Zekerheid)
Hendrik De Schrijver


Werk maken van moderne, transparante overheidsdiensten werd één van de stokpaardjes van de toppolitici Guy Verhofstadt (VLD) en Luc Van den Bossche (sp.a). Maar het enthousiasme was niet overal even groot. Niet élke minister zag het zitten dat zijn of haar kabinet zou worden afgeschaft en het beleidsvoorbereidend werk zou worden overgenomen door de administratie. Was dat geen verschuiving van de macht van de minister naar de voorzitter van de betrokken overheidsdienst?
Inmiddels liet kersvers federaal minister van Ambtenarenzaken Marie Arena (PS) al weten dat de regering de wedde van de topambtenaren in het Copernicus-stelsel zou herbekijken. De secretarissen-generaal hebben immers plaats gemaakt voor de voorzitters van de directiecomités van de federale overheidsdiensten (FOD’s), de nieuwe vlag voor de federale ministeries. Ze worden nu geselecteerd en beoordeeld op managerskwaliteiten. Daar hoort ook het inkomen van een topmanager bij, maar dat ziet minister Arena anders.
Reageert Frank Van Massenhove, voorzitter van de Federale Overheidsdienst Sociale Zekerheid: “Ik kan alleen over mijn wedde spreken. Ik vind die inderdaad hoog. Ik vind niet dat dit geldt voor, bijvoorbeeld, de voorzitter van de FOD Financiën. Die man is verantwoordelijk voor 30.000 personeelsleden, ik voor 2000. Mijn wedde is niet meer marktconform, ik verdien op dit moment méér dan de gemiddelde topmanager in de privé. Het verschil met de ambtenaren van niveau A (de universitairen, n.v.d.r.) die de vernieuwing moeten uitvoeren, is te groot. De verhoudingen zijn niet gezond.”


Kabinet Arena: “Copernicus wordt niet begraven”

“Voormalig minister Luc Van den Bossche heeft zich vergist. Hij heeft zich illusies gemaakt over de competenties van de privé-sector.” Een verrassing was het niet, maar de manier waarop het Copernicus-plan door de nieuwe federale minister van Ambtenarenzaken Marie Arena (PS) begin september werd afgeschoten, deed wenkbrauwen fronsen. Arena laakt dat er in 2000 en 2001 bijna 100 miljoen euro uitgegeven werd aan de hervorming van de federale overheidsdiensten. Ook salarissen van de voorzitters van de federale overheidsdiensten (182.000 euro) vindt Arena te hoog. Woordvoerder Mattias Derdeyn van de beleidsvoorbereidende cel (of mogen we die opnieuw kabinet noemen?) van minister Arena beklemtoont evenwel: “Copernicus wordt niet begraven, alleen aangepast.”

Welke elementen van Copernicus worden behouden?


Mattias Derdeyn (kabinet Arena): “Het is nog te vroeg om dat te zeggen. De salarissen van het management moeten billijker worden. Het al dan niet bereiken van een evenwicht in de begroting zal er niet van afhangen, maar de psychologie speelt ook een rol.”


Dat betekent eindelijk een loonsverhoging voor niveau A?


Mattias Derdeyn: “Alles hangt af van de budgettaire mogelijkheden.”


Geld komt er sowieso vrij, omdat Quintessence en De Witte & Morel worden bedankt.


Mattias Derdeyn (ontwijkend): “Er zal meer een beroep worden gedaan op interne mensen en structuren om medewerkers te rekruteren en te evalueren.”


Copernicus wordt toch gewoon begraven?


Mattias Derdeyn: “Nee, de goede elementen blijven behouden. Niemand wil de klok terugdraaien. Minister Arena wil gemoderniseerde overheidsdiensten.”



Vakbond: “Politieke onwil”

Marc Dedobbeleer, hoofdvakbondsverantwoordelijke bij de federale overheid voor de Christelijke Centrale van de Openbare Diensten (CCOD), bevestigt dat een vernieuwing bij de federale overheidsdiensten wel degelijk nodig is. Is hij dan niet woest op de Franstalige socialisten, die gewoon een streep willen halen door de Copernicus-hervorming?

Marc Dedobbeleer (CCOD): “Het zou iets te makkelijk zijn om de schuld alleen bij de PS te leggen. Als Copernicus mislukt, dan ligt dat vooreerst aan de regering. Met veel lawaai heeft ze een project aangekondigd dat ze er met een bulldozer als voormalig minister Luc Van den Bossche door wilde krijgen. Alleen moet ze nu om budgettaire en politieke redenen een stap terugzetten.”

Een bulldozer? De jongste achttien maand hebben we niet veel over Copernicus vernomen.

Marc Dedobbeleer: “Dat is het gevolg van de oppositie vanuit de regeringspartijen zelf. Minister Laurette Onkelinx heeft Van den Bossche een paar keer in de flanken gereden. Ik kan mij goed voorstellen dat hij voor zichzelf heeft uitgemaakt dat het niet meer hoefde. En dus zitten we nu in een fase waarin niemand nog weet waar men naartoe wil met de vernieuwing. Het management heeft geen middelen. Meer nog: de werkingsmiddelen zullen nog worden teruggeschroefd, voor het vierde jaar op rij. Eén voorbeeld: in ons land wachten 58.000 gehandicapten op een parkeerkaart, al achttien maanden. De voorzitter van de directie Sociale Zekerheid, Frank Van Massenhove, is een jaar in dienst en heeft alles gedaan wat nodig is om, eens de centen voorradig, zijn administratie te reorganiseren. Alleen heeft hij wel geld nodig om de nodige competentie aan te trekken. Geld waarvan iedereen weet dat het zichzelf op een paar jaar tijd terugbetaalt. Nog geen euro heeft hij gekregen. Integendeel, hij zal nog moeten inleveren. Liefst 60% van zijn personeel zit onder het niveau dat nodig is om de nodige expertise in huis te hebben. Van den Bossche durfde nogal bruuskerend stellen dat de federale overheid 36% mensen te veel in dienst heeft. Dat is onzin. De mensen van onze administraties werken, enkele uitzonderingen buiten beschouwing, hard. Sommige diensten werken efficiënter dan in de privé. Het ontbreekt de overheid niet aan capaciteit en talent, maar aan middelen en politieke wil. Er zijn diensten die nu al geen toners meer kunnen kopen voor hun printers. Sommige leveranciers moeten meer dan een jaar op hun geld wachten. Die weigeren nog te leveren. Van den Bossche had van Vande Lanotte het budget toegezegd gekregen om alles te implementeren, maar ondertussen is de economische crisis daar. De put is veel groter dan de overheid op dit moment durft toe te geven. We vrezen dat de nieuwe minister van Ambtenarenzaken Marie Arena volledig wil herbeginnen voor niveau A. Die medewerkers zullen dus nog lang moeten wachten op verbetering van hun situatie. Alleen denk ik niet dat ze nog zoveel geduld zullen kunnen opbrengen.”


Maar de hervorming van een administratie gaat toch niet enkel om het loon?

Marc Dedobbeleer: “Dan hebben we het over de competentiemetingen en die zijn niet echt wat wij ervan hadden verwacht. Het interview is weggevallen, de zachte competenties zijn blijkbaar van geen tel meer. Via een in-basket-oefening wordt enkel nog nagegaan of iemand kan analyseren en organiseren. Nu goed, de uiteindelijke bedoeling is dat van elke ambtenaar een sterkte-zwakte-analyse wordt opgesteld en dat met behulp van een ontwikkelingscirkel aan de zwaktes wordt gewerkt. Mooi allemaal, maar dan moeten er wel middelen zijn voor de HR-diensten. En die zijn er niet. Ik besef dat er een economische crisis heerst, maar helemaal niets meer in de federale administratie investeren, kan voor ons niet. De actiebereidheid is groot.”



En laat het nu net die categorie zijn die uit de boot valt. Het statuut en de lonen van de allerhoogste ambtenaren zijn aangepast, die van de lagere ambtenaren – de niveaus B, C en D – eveneens. Alleen de ambtenaren van niveau A blijven in de kou staan. Hoe blijf je hen motiveren?

Frank Van Massenhove (FOD Sociale Zekerheid): “Als er niets voor hen gebeurt, kunnen we de vernieuwing van de federale overheid wel vergeten.”


Vraag is of die vernieuwing überhaupt nodig is.

“Voor veel mensen staat Copernicus voor dure managers, dure consultants en dure woorden.”


Frank Van Massenhove: “De Belgische federale overheid is zeer log. Ze is niet mee gestapt in de evolutie die de overheidsdiensten in zowat heel Noord-Europa hebben doorgemaakt. Die evolutie is een logisch gevolg van de dienstverlening zoals die vandaag hoort te zijn. Het feit dat ons land is achtergebleven, heeft vooral te maken met budgetten. De federale overheid is voor een groot stuk haar middelen kwijtgespeeld door de federalisering van ons land. Daarnaast moet je rekening houden met de economische situatie. Men kon niet constant bezuinigen op de kop van de burger en dus heeft men bezuinigd op de overheidsdiensten. Er is nooit veel geïnvesteerd, behalve in informatica. Het ambtenarenkorps is verouderd, te laag geschoold en er wordt te weinig vorming georganiseerd. Onze administratie werkt dus niet efficiënt genoeg. De parastatalen werden wel vernieuwd. Zij hebben meer armslag gekregen en kunnen al efficiënter werken. De Kruispuntbank wordt ons zelfs door de hele wereld benijd. Maar in mijn organisatie, zeker in die diensten die niet met het publiek in aanraking komen, is het huilen met de pet op. Ook al proberen de mensen er het beste van te maken. Mijn administratie telt 2000 medewerkers, mijn dienst Personeel en Opleiding twee universitairen. Dat betekent ook dat de mensen van lagere niveaus constant op de toppen van hun tenen moeten werken. Zo kan je nooit proactief werken, zo kan je geen HR-beleid voeren. Daar heb je gevormde mensen voor nodig. In de verzekeringssector is 50% tot 70% van het personeel hooggeschoold. Hier is dat 21%. En intellectueel hebben we een opdracht van dezelfde moeilijkheidsgraad.”



Ivan De Witte: “Op zijn minst de essentie behouden”

Ivan De Witte van De Witte & Morel kreeg de opdracht de Copernicus-hervorming mee gestalte te geven. Ook hij ziet de toekomst onzeker in. Eerst schetst hij de inbreng van zijn kantoor: “We hebben, samen met Quintessence, de assessments georganiseerd, al spreek ik zelf liever over second opinions. Een assessment heeft een negatieve connotatie, schrikt af. Second opinion dekt beter de lading. Een bedrijf start een wervingsprocedure en vraagt ons om een second opinion. Het is voor de persoon die over de aanwervingen beslist veel comfortabeler wanneer zijn keuze bevestigd wordt door een wetenschappelijk onderbouwde second opinion. We hebben ook de verloningssystemen geleverd.”

Over lonen gesproken: de Copernicus-hervorming is een dure operatie. Zal elke stap van het proces kunnen worden geïmplementeerd?

Ivan De Witte (De Witte & Morel): “Een correcte verloning is een belangrijk basiselement in een goed werkend overheidsapparaat. Het is een kwestie van prioriteiten bij het opstellen van de begroting. Volgens mij zou deze hervorming een absolute prioriteit moeten zijn.”

Maar dreigt Copernicus niet gewoon afgevoerd te worden?

Ivan de Witte: “Laten we het voorlopig bij de regeringsverklaring houden. Die blijft vaag over Copernicus. Al blijft de essentie daar wel behouden: competentie en responsabilisering zijn belangrijker dan anciënniteit. Ik kan me echt niet voorstellen dat men het hele project laat varen.”

Is dat niet wat de PS wil?


Ivan De Witte: “Ook de PS wil de essentie behouden. Al begrijp ik de bezorgdheid wel. Want hoe beoordeel je bekwaamheid? Via de beoordeling van de rechtstreekse chef of via een extern advies op basis van tests? Persoonlijk opteer ik voor het tweede en ik ben ervan overtuigd dat niemand daar écht tegen is, als aanvulling. Al is het in een lichtere vorm, ik ben er zeker van dat een stukje van hervorming op dat vlak behouden zal blijven. Dat is in het voordeel van zowel de ambtenaar als de burger.”


Ondertussen zijn er nogal wat topambtenaren geïnstalleerd. Waren dat toch niet veeleer politieke selecties, alsof Copernicus niet bestaat?


Ivan De Witte: “Ik heb een goed gevoel bij de recente benoemingen. Al is uiteraard geen enkel systeem feilloos.”


Als het systeem niet feilloos is, betekent dit dat u wellicht niet zo gelukkig bent met de keuze van één of twee van de 14 voorzitters van de directiecomités.


Ivan De Witte: “Laat ons relativeren. Eerst en vooral moet je er rekening mee houden dat het aanbod niet bijzonder groot was. Mensen uit de privé-sector zien de ambtenarij nog steeds als een stroeve wereld en bovendien liggen de wedden nog steeds niet op het niveau van de topmanagers uit de bedrijfswereld. Daarom zou ik het geen goede beslissing vinden om de wedden van de voorzitters te verlagen, zoals al werd gesuggereerd.”




Zijn er wel voldoende carrièremogelijkheden voor (potentiële) ambtenaren met ambitie?


Frank Van Massenhove: “De loopbaanevolutie moet veel meer gepersonaliseerd verlopen. Een paar jaar terug ben ik een kijkje gaan nemen bij het Nederlandse ministerie van Sociale Zaken. Het ging toen nog goed met de economie en toch had men er niet zo veel moeite om ICT-mensen aan te trekken. Er werd namelijk gerekruteerd bij de 35- tot 40-jarige ICT’ers die het wat rustiger aan wilden doen, die niet meer in uitzonderlijk stresserende omstandigheden wilden werken. Ze kregen de garantie dat ze ten minste 15 jaar in een viervijfde regime bij de overheid konden werken. En de lonen waren marktconform, dat natuurlijk ook. Al is de marktconformiteit van een wedde moeilijk te berekenen, want ook het hogere pensioen moet in rekening worden gebracht. En op termijn ook de vaste benoeming en dus de hogere werkzekerheid.”


De overheid werkt nog steeds met statutairen (in de volksmond de vastbenoemden) en contractuelen. Zou één statuut niet beter zijn?

“De vernieuwing ligt niet op apegapen, er zijn voldoende mensen die er de noodzaak van inzien.”


Frank Van Massenhove: “Ik denk dat we daar zeer rustig mee om moeten gaan. Een aanval op de vaste benoemingen zou de hele vernieuwing lam kunnen leggen. Het is belangrijker de mensen te motiveren en te evalueren. Het statuut van de vastbenoemden is trouwens niet meer zo lineair. Twee negatieve evaluaties kunnen tot ontslag leiden. We moeten niet zozeer de statuten zelf wegwerken, maar eerder een aantal verschillen tussen de twee. Er bestaat nog steeds een serieuze discriminatie inzake het pensioen. Ik vind dat er een tweede pensioenpijler moet komen voor contractuelen. Maar ook tijdens de loopbaan worden contractuelen gediscrimineerd. Aan loopbaanexamens kunnen ze niet eens deelnemen. Die zijn trouwens niet meer van deze tijd. Het zou niet mogen dat mensen aan een examen moeten deelnemen om meer te verdienen. Zo werk je het Peter-principe in de hand. Beter is dat je, wanneer een functie vrijkomt, een examen organiseert om er de meest geschikte uit te halen. Het moet in de toekomst ook mogelijk zijn dat mensen op een bepaald moment voor een lagere job kiezen, een minder stresserende job, zonder dat ze daarom aan loon inboeten. Dan gaat die medewerker opnieuw graag naar het werk, waardoor hij langer zal werken. Want we zullen langer moeten werken, dat staat nu al vast. De wettelijke pensioenleeftijd moet niet omhoog, maar mensen zullen langer moeten werken dan ze nu doen.”


Wordt van sommige medewerkers niet gewoon te veel verwacht, zeker nu de vorige regering met de hervormingsplannen grote verwachtingen over een efficiënter werkende overheid gecreëerd heeft bij de burger en de bedrijven?


Frank Van Massenhove: “Mensen van het niveau van mijn secretaresse waren vroeger bezig met klasseren en zo. Nu hebben ze een job waarbinnen ze heel creatief moeten zijn. Die verschuivingen vragen opleidingen en die ontbreken. Op alle niveaus zijn er mensen die één of zelfs twee niveaus hoger presteren. Mensen kunnen vaak veel meer dan ze zelf weten, maar je kan natuurlijk niet van hen verwachten dat ze constant in overdrive gaan.”


Het valt op dat u tijdens het gesprek niet één keer het woord Copernicus hebt gebruikt.


Frank Van Massenhove: “Moet dat? Voor veel mensen staat Copernicus voor dure managers, dure consultants en dure woorden. Terwijl de vernieuwing van de administratie over veel meer gaat. Voor mij gaat het om de mogelijkheden die worden gecreëerd om een degelijk personeelsbeleid te voeren. De vernieuwing ligt niet op apegapen, er zijn voldoende mensen die er de noodzaak van inzien.”

Lees meer over

Geef als eerste een reactie

Om reacties te kunnen geven moet u inloggen
< Terug naar overzicht

U zoekt, u vindt !

HR Square | Magazine, E-zine, Netwerk, Website, Seminaries, ...

Word nu lid !
Geniet van de voordelen