< Terug naar overzicht

Bescherming van kandidaten voor de sociale verkiezingen

Niet alleen de verkozenen van de ondernemingsraad en het comité voor preventie en bescherming genieten bescherming tegen ontslag. Ook de kandidaten ervoor kunnen een beroep doen op bescherming. Een belangrijk thema, zeker nu er sociale verkiezingen aankomen. Wie is wanneer beschermd?

nr9
Hendrik De Schrijver
Ilke Aerts
Ilke Aerts


Het is weer bijna zover: tussen 6 en 19 mei 2004 mogen de werknemers naar de stembus trekken om hun afgevaardigden in de overlegorganen (in de ondernemingsraad en het comité voor preventie en bescherming) te kiezen. Om hun functie in volle onafhankelijkheid te kunnen uitoefenen, genieten de afgevaardigden in deze organen én de kandidaten ervoor een bijzondere ontslagbescherming. Zij kunnen enkel worden ontslagen om:


een dringende reden die vooraf door het arbeidsgerecht werd aangenomen
een economische of technische reden die vooraf door het bevoegd paritair comité werd erkend


In dit artikel worden de krachtlijnen geschetst van wie wanneer wordt beschermd. Bijzondere aandacht wordt daarbij geschonken aan de bescherming die de kandidaten kunnen genieten tijdens de zogeheten verdoken beschermingsperiode. Tijdens deze periode moet de werkgever zeer voorzichtig zij als hij een werknemer wil ontslaan, want het zal op dat ogenblik niet duidelijk zijn wie beschermd is. Bovendien zou een werknemer na zijn ontslag het statuut van beschermde werknemer met retroactief effect kunnen verwerven.

1. Wie is beschermd?

1.1. Algemeen

De ontslagbescherming zoals geregeld in de Wet van 19 maart 1991 houdende bijzondere ontslagregeling voor de personeelsafgevaardigden in de ondernemingsraden en in de comités voor veiligheid, gezondheid en verfraaiing van de werkplaatsen, alsmede voor de kandidaat-personeelsafgevaardigden voorziet in een bescherming van:


de verkozen vertegenwoordigers (zowel de effectieve als de plaatsvervangende leden)
de kandidaten


Wanneer een werkgever, hoewel daartoe wettelijk geen verplichting bestaat, een collectief overlegorgaan installeert, zijn in principe de kandidaten, noch de verkozen werknemers van dit conventioneel overlegorgaan beschermd. In een dergelijke situatie is een minutieus opgesteld document van het grootste belang om eventueel latere discussies te vermijden.

Anderzijds zijn de betrokken werknemers wel beschermd wanneer de werkgever per vergissing verkiezingen organiseert, bijvoorbeeld omdat hij ervan overtuigd was dat de gemiddelde tewerkstelling over het voorbij jaar gelijk was aan 50, terwijl uit een herberekening blijkt dat er gemiddeld slechts 46 werknemers tewerkgesteld waren. De vergissing wordt immers gedekt door het verder zetten van de verkiezingsprocedure. Het is dus van het grootste belang om minutieus na te gaan of uw onderneming voldoet aan de wettelijke voorwaarden om verkiezingen te organiseren.


1.2. Niet organiseren verkiezingen

Wanneer de verkiezingsprocedure door toedoen van de werkgever niet wordt ingezet, zal de werknemer die op het theoretische ogenblik van de datum vastgesteld voor de sociale verkiezingen de verkiesbaarheidsvoorwaarden voldoet en die voorkomt op de door zijn vakorganisatie ingediende kandidatenlijst, beschermd zijn.


1.3. Onvoldoende kandidaten

Wanneer de verkiezingen niet kunnen plaatsvinden omdat er slechts én kandidaat wordt voorgedragen, is die ene werknemer beschermd. De betrokken werknemer zal wel niet van rechtswege verkozen zijn, aangezien er ten minste twee effectieve afgevaardigden moeten zijn.


1.4. Onregelmatige kandidatuur

Enkel een kandidaat wiens kandidatuur regelmatig werd voorgedragen, is beschermd tegen ontslag. Concreet betekent dit dat de kandidaten, ongeacht of ze worden verkozen, op de voor de verkiezingen vastgestelde datum moeten voldoen aan de wettelijk bepaalde verkiesbaarheidsvoorwaarden en voorkomen op de definitieve kandidatenlijst die regelmatig werd voorgedragen.

Door de meerderheid van de rechtspraak en rechtsleer wordt aangenomen dat een werknemer die verkozen werd terwijl hij niet voldeed aan de verkiesbaarheidsvoorwaarden, geen aanspraak maakt op de ontslagbescherming, zelfs indien daartegen geen enkel bezwaar werd ingediend in de verkiezingsperiode. Bepaalde rechtspraak is evenwel een andere mening toegedaan en oordeelt dat de verkozen werknemer bij ontstentenis van enig bezwaar wel aanspraak maakt op de bescherming.
Wanneer een werknemer in de verkiezingsprocedure zijn kandidatuur heeft ingetrokken, zal hij niet beschermd zijn. Evenmin geniet de werknemer wiens kandidatuur laattijdig werd ingediend de ontslagbescherming.



1.5. Nietig verklaarde verkiezingen

Als de verkiezingen nietig worden verklaard, bijvoorbeeld omdat het wettelijk bepaalde tijdskader niet werd nageleefd, blijven de (kandidaat-)afgevaardigden beschermd.



2. Hoelang duurt de bescherming?

2.1. Aanvang

De personeelsafgevaardigden en de kandidaat-personeelsafgevaardigden genieten de ontslagbescherming gedurende een periode die loopt:

vanaf de dertigste dag voorafgaand aan de aanplakking van het bericht dat de verkiezingsdatum vaststelt.

Vermits dit bericht 90 dagen vór de datum van de verkiezingen moet worden aangeplakt, begint de beschermingsperiode ongeveer vier maanden voor de verkiezingen te lopen.

Een voorbeeld: wanneer een werkgever beslist om op 6 mei 2004 de sociale verkiezingen in zijn onderneming te organiseren, dan zijn de (kandidaat-)personeelsafgevaardigden voor de overlegorganen in zijn onderneming beschermd vanaf 7 januari 2004.


2.2.Verdoken beschermingsperiode

2.2.1 Principe

Een bijzonder probleem is de zogeheten verdoken beschermingsperiode. Hiermee wordt verwezen naar de periode gedurende dewelke een (kandidaat-)personeelsafgevaardigde ontslagbescherming geniet zonder dat de werkgever weet dat die werknemer beschermd is.

De verdoken beschermingsperiode vindt zijn oorsprong in het feit dat de kandidatenlijst op het ogenblik waarop de ontslagbescherming ingaat (de dertigste dag voorafgaand aan de aanplakking van het bericht waarop de verkiezingsdatum wordt vastgesteld), nog niet aan de werkgever bekend is. De kandidaturen kunnen immers worden ingediend tot 35 dagen na de aanplakking van het voornoemde bericht.
Concreet betekent dit dat de toekomstige kandidaten voor de sociale verkiezingen een bescherming genieten die:

retroactief begint op de 65ste dag voorafgaand aan de datum waarop de werkgever kan weten wie kandidaat is voor de sociale verkiezingen.

De verdoken beschermingsperiode in het kader van de volgende sociale verkiezingen begint aldus te lopen tussen 7 en 20 januari 2004 om te eindigen tussen 12 en 25 maart 2004 en dit afhankelijk van de datum van de verkiezingen.
Wanneer een werkgever een werknemer die kandidaat is bij de sociale verkiezingen, ontslaat gedurende de verdoken beschermingsperiode en die werknemer op het ogenblik van het ontslag voldoet aan de verkiesbaarheidsvoorwaarden, zal hij achteraf moeten vaststellen dat deze werknemer beschermd was en het ontslag onregelmatig was.


De werknemer die in de verdoken periode wordt ontslagen:

moet binnen de 30 dagen volgend op de datum van de kandidaturenvoordracht zijn reïntegratie aanvragen

Doet hij dat niet, dan zal hij in geen geval kunnen genieten van de bijzondere beschermingsvergoeding.


2.2.2 De concrete impact en modaliteiten

Als de werkgever de werknemer ontslaat om een dringende reden, is de situatie zo mogelijk nog complexer:


De werkgever, die nog niet op de hoogte is van het beschermd statuut van de werknemer, zal deze overeenkomstig het gemeen arbeidsrecht ontslaan binnen de drie werkdagen die volgen op de kennisname van de feiten die een dringende reden uitmaken. Wanneer nu blijkt dat deze werknemer beschermd was op het ogenblik van het ontslag, zal de werkgever ook de bijzondere erkenningsprocedure voor de arbeidsrechtbank die geldt voor beschermde werknemers niet meer kunnen volgen, vermits de werknemer al is ontslagen op het moment waarop de werkgever kennis krijgt van zijn bijzondere hoedanigheid.
Wil de werknemer enige beschermingsvergoeding genieten, moet hij ook in dit geval zijn reïntegratie aanvragen.
Reïntegreert de werkgever de werknemer, dan erkent hij eigenlijk dat er geen dringende reden is, want een dringende reden veronderstelt dat een verdere samenwerking onmiddellijk en definitief onmogelijk wordt… De werkgever staat dus met zijn rug tegen de muur en kan niet anders dan ofwel de reïntegratie toestaan met alle gevolgen vandien, ofwel de bijzondere beschermingsvergoeding betalen. Geconfronteerd met deze problematiek, heeft het Hof van Cassatie in een opmerkelijk arrest een zuiver pragmatische oplossing uitgewerkt voor dit heikele probleem:

volgens het Hof van Cassatie moet een werkgever in het geval van een ontslag om dringende reden, onmiddellijk na de kandidaatstelling en het verzoek tot reïntegratie overgaan tot reïntegratie onder voorbehoud van het aanvatten binnen de drie werkdagen van de procedure tot erkenning van de dringende reden. Enkel in die omstandigheden houdt de reïntegratie van de werknemer geen afstand in van het recht om de dringende reden tot onmiddellijk ontslag in te roepen. Dat de werkgever de werknemer onmiddellijk moet reïntegreren wekt wel enige verwondering, nu de werkgever overeenkomstig de Wet van 19 maart 1991 30 dagen, te rekenen vanaf de dag die volgt op de dag waarop het reïntegratieverzoek hem per aangetekend schrijven werd gezonden, tijd heeft om te reageren op het verzoek tot reïntegratie.



De reïntegratie-aanvraag dient te gebeuren hetzij door de werknemer, hetzij door de organisatie die zijn kandidatuur heeft voorgedragen. Nieuw voor de sociale verkiezingen 2004 in vergelijking tot de regeling die gold voor de in 2000 georganiseerde verkiezingen, is dat niet enkel meer de op nationaal vlak opgerichte interprofessionele werknemersorganisaties vertegenwoordigd in de nationale arbeidsraad en die ten minste 50.000 leden tellen (ACLVB, ACV en ABVV), kandidaten kunnen voordragen, maar ook de regionale en sectorale centrales of vakbonden indien zij daartoe gemandateerd zijn door de nationale interprofessionele organisatie. Deze laatste kunnen wel slechts én volmacht geven voor én enkele kandidatenlijst per werknemerscategorie waaraan én of meer mandaten werden toegekend.

De reïntegratieaanvraag moet worden ingediend bij een ter post aangetekende brief binnen de 30 dagen volgend op de dag van de voordracht van de kandidaturen voor de sociale verkiezingen. De reïntegratieaanvraag is ongeldig wanneer ze gebeurt vór de indiening van de kandidatenlijsten en zelfs - volgens recente rechtspraak - wanneer ze gebeurt op de dag zelf van de indiening van de lijsten.

Met deze strikte regels zal een werkgever in geval van ontslagen in deze periode zeer nauwgezet rekening moeten houden.


2.2.3 Misbruik van kandidaatstelling

De werkgever zou nog kunnen ontsnappen aan de betaling van een bijzondere beschermingsvergoeding indien hij kan bewijzen dat de werknemer zich enkel en alleen kandidaat heeft gesteld om te kunnen genieten van de bijzondere ontslagbescherming en zo zijn recht om zich kandidaat te stellen bij de sociale verkiezingen heeft afgewend van haar economisch en sociaal doel.

De werkgever zal hier een negatief bewijs moeten leveren en aantonen dat de werknemer zijn kandidatuur niet zou hebben ingediend indien hij niet ontslagen was geworden. Omdat een negatief bewijs steeds moeilijk te leveren is, heeft het Hof van Cassatie gepoogd ook hieraan een mouw te passen door in deze materie een soepelere invulling van de notie rechtsmisbruik te laten spelen. Het Hof heeft namelijk geoordeeld dat het recht op kandidatuurstelling een doelgebonden recht is. Het doel of de finaliteit van dit recht is de uitoefening van een sociaal mandaat ten gunste van de collectiviteit van de werknemers. Wanneer de kandidaatstelling niet in overeenstemming is met deze finaliteit, kan worden geoordeeld dat de kandidatuurstelling onwettig is en er sprake is van rechtsmisbruik.

Een voorbeeld: de kandidatuurstelling van een werknemer die al enige tijd geen deel meer uitmaakt van de onderneming wegens schorsing van de overeenkomst, geen enkel contact meer heeft met de werknemers en ook nooit enige functie heeft gehad in een overlegorgaan of interesse heeft vertoond in de werking van deze organen.


2.3. Einde

2.3.1. Verkozen personeelsafgevaardigden

De personeelsafgevaardigden genieten het voordeel van de bescherming tot op de datum waarop de bij de volgende verkiezingen verkozen kandidaten worden aangesteld. Deze aanstelling gebeurt op de eerste vergadering van de ondernemingsraad respectievelijk het preventiecomité waarop de nieuwe afgevaardigden worden uitgenodigd.

Wanneer de minimumpersoneelsbezetting voor de oprichting van een ondernemingsraad (gemiddeld 100 en in sommige gevallen 50 werknemers) of preventiecomité (gemiddeld 50 werknemers) niet meer bereikt is en er dus geen aanleiding is voor de hernieuwing van deze organen, genieten de bij de vorige verkiezingen verkozen kandidaten verder het voordeel van de bescherming gedurende een periode van zes maanden, te rekenen vanaf de eerste dag van de door de koning vastgestelde periode der verkiezingen. Vermits in het kader van de volgende sociale verkiezingen de eerste dag van de sociale verkiezingen 6 mei 2004 is, zal de beschermingsperiode voor deze werknemers lopen tot en met 6 november 2004.

Die verlengde bescherming geldt eveneens wanneer er geen nieuwe verkiezingen moeten worden georganiseerd bij gebrek aan de vereiste kandidaturen.

De bescherming houdt in ieder geval op te bestaan wanneer de werknemersvertegenwoordiger de leeftijd van 65 jaar heeft bereikt. Voor deze werknemersvertegenwoordigers blijft de bescherming alleen bestaan wanneer de onderneming de gewoonte heeft om deze categorie van werknemers in dienst te houden.


2.3.2. Niet-verkozen personeelsafgevaardigden

De kandidaat-personeelsafgevaardigden die bij de sociale verkiezingen niet worden verkozen, maar die wel voldoen aan de verkiesbaarheidsvoorwaarden, genieten een bescherming tegen ontslag:


zoals de verkozenen, indien het hun eerste kandidatuur betreft
tot 2 jaar na de aanplakking van de uitslag van de verkiezingen indien zij reeds kandidaat waren en niet werden verkozen bij de vorige verkiezingen


Een “eerste kandidatuur” is in dit geval de eerste kandidatuur, ongeacht het orgaan waarvoor gekandideerd wordt, die niet tot de verkiezing leidde.

Lees meer over

Geef als eerste een reactie

Om reacties te kunnen geven moet u inloggen
< Terug naar overzicht

U zoekt, u vindt !

HR Square | Magazine, E-zine, Netwerk, Website, Seminaries, ...

Word nu lid !
Geniet van de voordelen